Uzlaşma, şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı eşliğinde anlaşarak ceza dosyasını kapatmasıdır. Şikâyete bağlı suçlar ile kasten yaralama, tehdit, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlar uzlaşmaya tabidir. Teklife 7 gün içinde cevap verilir. Uzlaşma sağlanırsa dava açılmaz veya düşer ve sicile kayıt işlenmez (CMK m.253-255).
Telefon bilinmeyen bir numaradan çalar. Karşıdaki ses kendini tanıtır: “Uzlaştırmacıyım, dosyanızla ilgili arıyorum.” Çoğu kişi o an ne diyeceğini bilemez. Kabul etmek suçu kabul etmek mi olur? Reddetmek cezayı artırır mı? Bu rehber, uzlaşmaya tabi suçlar ve uzlaşma süreci konusunu hem şüpheli hem mağdur açısından anlatır.
İçindekiler
Uzlaşma Nedir?
Uzlaşma, ceza yargılamasına alternatif bir çözüm yoludur. Amaç, mağdurun zararını hızla gidermek ve tarafları barıştırmaktır. Süreci savcılığın görevlendirdiği tarafsız bir uzlaştırmacı yürütür. Dayanağı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253’tür.
- Kim başlatır? Savcılık veya mahkeme. Tarafların başvurması gerekmez.
- Zorunlu mu? Denenmesi zorunludur, kabul edilmesi ise tarafların iradesine bağlıdır.
- Kim yürütür? Uzlaştırma bürosunun görevlendirdiği uzlaştırmacı.
- Gizli mi? Evet. Görüşmeler gizlidir ve sonradan delil olarak kullanılamaz.
Uzlaşmaya Tabi Suçlar Nelerdir? 2026 Güncel Liste
Uzlaşmaya tabi suçlar iki gruptur. İlki, soruşturulması şikâyete bağlı suçlardır. İkincisi, şikâyet aranmasa da kanunda tek tek sayılan suçlardır.
| Suç | TCK Maddesi | Not |
|---|---|---|
| Kasten yaralama | m.86, m.88 | Eşe, kadına, yakın akrabaya karşı veya silahla işlenen hâller hariç |
| Taksirle yaralama | m.89 | Trafik kazaları bu kapsamdadır |
| Tehdit | m.106/1 | Yalnızca basit tehdit |
| Konut dokunulmazlığının ihlali | m.116 | |
| İş ve çalışma hürriyetinin ihlali | m.117/1 | |
| Hırsızlık | m.141 | Yalnızca basit hırsızlık |
| Güveni kötüye kullanma | m.155 | |
| Dolandırıcılık | m.157 | Yalnızca basit dolandırıcılık |
| Suç eşyasının satın alınması | m.165 | |
| Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması | m.234 | |
| Ticari sır ve müşteri sırrının açıklanması | m.239 | Dördüncü fıkra hariç |
| Şikâyete bağlı diğer suçlar | Örnek: m.123, m.132-134, m.151 | Huzur ve sükûnu bozma, haberleşmenin ve özel hayatın gizliliği, mala zarar verme |
Nitelikli hâller liste dışındadır. Örneğin basit dolandırıcılık uzlaşmaya tabidir, ancak nitelikli dolandırıcılık suçu tabi değildir.
Çocuklarda kapsam daha geniştir
Suçu işleyen kişi 18 yaşından küçükse liste genişler. Mağdurun gerçek kişi veya özel hukuk tüzel kişisi olması yeterlidir. Üst sınırı 3 yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası gerektiren suçların tamamı uzlaşmaya tabidir.
Uzlaşma Kapsamında Olmayan Suçlar
- Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, şikâyete bağlı olsa bile.
- Israrlı takip suçu (TCK m.123/A).
- Hakaret suçu. Bu suç artık ön ödeme usulüne tabidir.
- Mağduru kamu kurumu olan suçlar.
- Kapsam dışı bir suçla birlikte ve aynı mağdura karşı işlenen suçlar.
- Eşe, altsoya, üstsoya, kardeşe veya kadına karşı işlenen kasten yaralama.
- Nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık ve yağma.
İnternetteki pek çok kaynak hakareti hâlâ uzlaşmaya tabi suç olarak gösteriyor. Bu bilgi güncel değildir. Aynı kaynaklar cevap süresini de 3 gün yazıyor. Doğru süre 7 gündür.
Uzlaşma Süreci Nasıl İşler?
- Dosya büroya giderSavcı, yeterli şüphe varsa dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir.
- Uzlaştırmacı atanırBüro, listeden bir uzlaştırmacı görevlendirir.
- Teklif yapılırTaraflara uzlaşmanın anlamı ve sonuçları anlatılır. Teklif formu imzalatılır.
- 7 gün içinde cevapTaraflar kabul veya ret cevabı verir. Susan taraf reddetmiş sayılır.
- GörüşmelerUzlaştırmacı tarafları ayrı ayrı veya birlikte dinler. Süre 30 gündür ve uzatılabilir.
- RaporSonuç bir raporla savcılığa bildirilir. Savcı raporu onaylar.
- Birden fazla mağdur varsa: Uzlaşma için hepsinin kabul etmesi gerekir.
- Birden fazla şüpheli varsa: Yalnızca uzlaşan şüpheli sonuçtan yararlanır (CMK m.255).
- Avukat: Taraflar görüşmelere avukatlarıyla katılabilir.
- Zamanaşımı: İlk tekliften sürecin sonuna kadar zamanaşımı işlemez.
Uzlaştırmacı Aradığında Ne Yapmalısınız?
Şüpheliyseniz
- Dosya numarasını ve suçlamayı öğrenin.
- Telefonda acele karar vermeyin. 7 günlük sürenizi kullanın.
- Mağdurun talebini dinleyin, hemen rakam söylemeyin.
- Ödeme gücünüzü aşan bir taahhütte bulunmayın.
- Anlaşmayı imzalamadan önce bir avukata okutun.
Mağdursanız
- Zararınızı belgeleyin: fatura, rapor, ekspertiz, gelir kaybı.
- Uzlaştıktan sonra tazminat davası açamayacağınızı unutmayın.
- Taksitli ödemede vade tarihlerini rapora yazdırın.
- Peşin ödeme veya teminat istemek hakkınızdır.
- Uzlaşmak istemiyorsanız reddedin. Dosya normal sürecine devam eder.
İmzaladığınız uzlaşma raporu bağlayıcıdır ve geri alınamaz. Teklifi kabul etmeden önce bir ceza avukatına danışın.
Danışmanlık ücretlidir. Ücret, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.
Uzlaşma Bedeli Nasıl Belirlenir?
Kanunda uzlaşma bedeli için bir tarife yoktur. Miktarı taraflar serbestçe belirler. Uygulamada şu ölçütler dikkate alınır:
- Maddi zarar: tedavi gideri, tamir masrafı, çalınan malın değeri.
- İş göremezlik ve gelir kaybı.
- Manevi zarar ve yaşanan sıkıntı.
- Dava açılsaydı hükmedilecek muhtemel tazminat.
- Şüphelinin ödeme gücü.
Edim yalnızca para olmak zorunda değildir. Özür, zararın onarılması, bağış veya kamuya yararlı bir işte çalışma da kararlaştırılabilir. Taraflar hiçbir edim olmadan da uzlaşabilir.
Uzlaşmanın Sonuçları
- Edim hemen yerine getirilirse: Soruşturmada takipsizlik, davada düşme kararı verilir.
- Edim taksitliyse: Dava açılması ertelenir. Ödeme bitince dosya kapanır.
- Edim yerine getirilmezse: Dava açılır veya yargılama devam eder. Mağdur raporla icra takibi yapabilir.
- Sicil: Takipsizlik ve düşme kararları adli sicile işlenmez.
- Tazminat: Mağdur ayrıca tazminat davası açamaz. Sonradan çıkan zararlar istisnadır.
Uzlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?
Taraflardan biri reddederse veya görüşmeler sonuçsuz kalırsa dosya savcıya döner. Soruşturma kaldığı yerden devam eder. Ret, şüphelinin aleyhine yorumlanamaz ve cezayı artırmaz.
- Aynı dosyada yeniden uzlaşma yoluna gidilemez (CMK m.253/18).
- Görüşmelerde söylenenler delil olamaz.
- Savcı delil durumuna göre dava açar veya takipsizlik kararı verir.
- Dava açılırsa şartları varsa HAGB veya erteleme gündeme gelebilir.
Dava aşamasındaki seçenekler için hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) yazımıza bakabilirsiniz.
Uzlaşmanın Ön Ödeme, Şikâyetten Vazgeçme ve HAGB’den Farkı
- Uzlaşma: Taraflar anlaşır. Mağdurun rızası şarttır.
- Ön ödeme: Şüpheli devlete belirli bir para öder. Mağdurun rızası aranmaz.
- Şikâyetten vazgeçme: Yalnızca şikâyete bağlı suçlarda dosyayı kapatır. Karşılık şartı yoktur.
- HAGB: Mahkeme ceza verir ama açıklamaz. 5 yıllık denetim süresi vardır.
Uzlaşma teklifi çoğu zaman ifade aşamasında gelir. Bu aşamaya hazırlık için savcılığa ifadeye çağrılmak yazımızı okuyun. Ceza sürecinin tamamı Bursa ceza avukatı rehberi yazımızda yer alır. Suç tanımları için Türk Ceza Kanunu metnine bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzlaşma nedir, zorunlu mu?
Uzlaşma, şüpheli ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasıdır. Suç uzlaşmaya tabiyse savcılık bu yolu denemek zorundadır. Tarafların kabul etmesi ise zorunlu değildir. Her iki taraf da teklifi reddedebilir.
Uzlaştırmacı aradı, ne yapmalıyım?
Önce kim olduğunu ve hangi dosya için aradığını sorun. Telefonda hemen kabul veya ret cevabı vermeyin. Teklifin size usulüne uygun şekilde ve bilgilendirme yapılarak sunulmasını isteyin. Cevap vermeden önce bir avukata danışın.
Uzlaşma teklifine kaç gün içinde cevap verilir?
Cevap süresi 7 gündür. Bu süre 2024 yılının sonunda 3 günden 7 güne çıkarıldı. Süre içinde cevap vermeyen kişi teklifi reddetmiş sayılır.
Uzlaşmayı reddedersem cezam artar mı?
Hayır. Uzlaşmayı reddetmek kanuni bir haktır ve cezayı ağırlaştırmaz. Dosya normal soruşturma veya dava sürecine döner. Ancak aynı dosyada bir daha uzlaşma yoluna gidilemez.
Uzlaşmayı kabul etmek suçu kabul etmek anlamına gelir mi?
Hayır. Uzlaşma görüşmelerinde yapılan açıklamalar hiçbir davada delil olarak kullanılamaz. Uzlaşma sağlanamazsa mahkeme, tekliflerinizi aleyhinize değerlendiremez (CMK m.253/20).
Uzlaşma bedelini kim belirler?
Bedeli taraflar belirler. Kanunda bir tarife yoktur. Uzlaştırmacı yalnızca görüşmeyi yönetir, miktar dayatamaz. Zararın büyüklüğü, tedavi giderleri ve tarafların ekonomik durumu belirleyici olur.
Para ödemeden uzlaşma olur mu?
Evet. Mağdur hiçbir karşılık istemeden de uzlaşabilir. Özür dilemek, zararı onarmak, bir kuruma bağış yapmak veya kamuya yararlı bir işte çalışmak da edim olarak kararlaştırılabilir.
Uzlaşma sicile işler mi?
Hayır. Uzlaşma sağlanırsa soruşturmada takipsizlik, davada düşme kararı verilir. Bu kararlar adli sicil kaydına işlenmez. Sabıka belgesinde görünmez.
Uzlaşma parası ödenmezse ne olur?
Soruşturma aşamasındaysa savcı dava açar. Dava aşamasındaysa yargılama kaldığı yerden devam eder. Ayrıca uzlaşma belgesi mahkeme ilamı gibidir. Mağdur bu belgeyle doğrudan icra takibi başlatabilir.
Uzlaştıktan sonra tazminat davası açılır mı?
Kural olarak hayır. Uzlaşan mağdur aynı olay için tazminat davası açamaz, açtığı davadan vazgeçmiş sayılır. İstisna, uzlaşma sırasında bilinmeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlardır.
Mahkeme aşamasında uzlaşma olur mu?
Evet. Suçun uzlaşmaya tabi olduğu dava sırasında anlaşılırsa mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir. Soruşturmada uzlaşma denenmiş ve sonuçsuz kalmışsa mahkemede yeniden denenmez.
Hakaret suçu uzlaşmaya tabi mi?
Artık değil. Hakaret suçu uzlaşma kapsamından çıkarıldı ve ön ödeme usulüne bağlandı. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ise ön ödemeye de tabi değildir.
Özet: Uzlaşmaya Tabi Suçlar ve Uzlaşma Süreci
- Şikâyete bağlı suçlar ve kanunda sayılan suçlar uzlaşmaya tabidir.
- Hakaret artık uzlaşma kapsamında değildir.
- Teklife 7 gün içinde cevap verilir.
- Bedeli taraflar belirler, tarife yoktur.
- Uzlaşma sağlanırsa dosya kapanır ve sicile işlenmez.
- Ret cezayı artırmaz, ancak ikinci bir uzlaşma şansı olmaz.
Uzlaşmaya tabi suçlar ve uzlaşma süreci hakkındaki sorularınızı büromuza iletebilirsiniz. Teklifi ve dosyanızı birlikte değerlendirelim.
Danışmanlık ücretlidir. Ücret, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi esas alınarak belirlenir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Mevzuat değişebilir, somut olayınız için bir avukata danışın.